Geçen Zaman En Büyük Zaman
geçen zaman, zaman, zaman kavramı, zaman nasıl bişeydir, zaman kimin işine yarar, zaman ölçmek
Zaman ve uzay, bir doÄŸal olayın açıklanmasında, hatta bizim için bile deÄŸiÅŸtirilmesi durumunda ÅŸimdiye kadar temel aldığımız altyapıyı yerle bir edecek kadar önemli yapılardır. Henüz günlük yaÅŸantımızla, Einstein’ın izafiyet teorisinin bu kısmını birleÅŸtiremedik. Duyu üstü deneyimlerimizi açıklarÂken, hâlâ Nevvton’un mekanik teorisine baÅŸvuruyoruz. Åžu örneÄŸi ele alalım: Louise, arkadaşı Josiane’ın bir trafik kazaÂsı geçirebileceÄŸini çok derinden “hissetti” diyelim. Bu “izleÂnim “ini doÄŸrulamak için Louise, saati not edip arkadaşını telefonla arar. Josiane da onu, hiçbir ÅŸeyin olmadığına ve her ÅŸeyin yolunda olduÄŸuna inandırır. Bu durumda, Loui-se’in ilk tepkisi (Newton’un düşünüşüne göre), izleniminin “kendi hayal gücünün bir ürünü” olduÄŸuna kendini inandırÂmaktır. Zaman doÄŸrusal olmadığı için (geçmiÅŸ, ÅŸu an ve geÂlecek, genel sıralamaya göre), olay, biz onu “görürken” ge-çekleÅŸebileceÄŸi gibi, çoktan yaÅŸanmış ya da ileriki bir tarihte yaÅŸanacak da olabilir. Olayın sadece bir olasılık olarak kalıp kendini hiçbir zaman göstermemesi de mümkündür. BununÂla birlikte, söz konusu olayın biz onu “hissettiÄŸimizde” meyÂdana gelmiÅŸ olmaması, hiçbir ÅŸekilde olma olasılığının buÂlunmadığı anlamına da gelmez.
Deneyimlerimizin yargılarının zayıflamasını durduracak olan Büyük Zaman’dır, çünkü onlar Nevvton’un doÄŸrusal zaÂman kavramıyla desteklenemezler. Hepimiz saatin (NewÂton’un yasalarına göre) ilerlemesine raÄŸmen, zaman durmuÅŸ veya – özellikle de çok mutlu olduÄŸumuzda – çok hızlı geçiÂyor sandığımız durumlar yaÅŸamışızdır. Zamanı anlamak için kullanacakları Nevvton yasalarına uygun saatleri olmayan
20Â Â Â Â Chislaine D. Martel
Kızılderili toplumlarında, zaman ikiye bölünmüştür: “ÅŸimdi” ve “diÄŸer tüm zamanlar”. Avustralya yerlilerinde de iki çeÅŸit zaman kavramı vardır: “geçen zaman” ve “Büyük Zaman”. Büyük Zaman içinde ne geliÅŸiyorsa sıralanabilir, ama tam olarak belirlenemez